Na MONICA MAYUNI KAYOMBO, Zambia, Lusaka
USAWA wa kijinsia na usalama wa wanahabari wanawake ulipewa kipaumbele katika maadhimisho ya Siku ya Uhuru wa Vyombo vya Habari Duniani ya mwaka 2026 mjini Lusaka, huku viongozi wa vyombo vya habari na vikundi vya utetezi wakitoa wito wa ulinzi mkali dhidi ya unyanyasaji na ubaguzi katika vyumba vya habari barani Afrika na kwingineko.
Tukio hilo la kimataifa la siku mbili, lililofadhiliwa na UNESCO na kufanyika kuanzia Mei 4 hadi 5, liliwakutanisha watendaji wa vyombo vya habari, watunga sera, na watetezi wa uhuru wa vyombo vya habari kutoka kote duniani chini ya mada isemayo: “Kuandaa Mustakabali wa Amani: Kukuza Uhuru wa Vyombo vya Habari kwa ajili ya Haki za Binadamu, Maendeleo, na Usalama.”
Mnamo Mei 5, shirika la WAN-IFRA Women in News, kwa kushirikiana na UNESCO, liliandaa mjadala wa ngazi ya juu uliogusia usawa wa kijinsia kama suala la msingi la uhuru na usalama katika tasnia ya habari. Mkurugenzi Mtendaji wa WAN-IFRA Women in News, Susan Makore, alisema mjadala huo umekuja wakati muhimu ambapo mashirika ya habari duniani kote yanaendelea kukabiliana na unyanyasaji, wasiwasi wa usalama, na ushiriki usio na usawa katika vyumba vya habari.
“Mjadala huu unaangazia utafiti ujao wa WAN-IFRA Women in News kwa kushirikiana na BBC Media Action na Chuo Kikuu cha St George’s cha London, ambao unachunguza kuenea, mifumo ya kuripoti, na hatua zinazochukuliwa baada ya kuripotiwa kwa unyanyasaji,” alisema Bi. Makore. Aliongeza kuwa mijadala hiyo pia ilienda sambamba na Ripoti ya UNESCO ya Mitindo ya Kimataifa na jitihada zinazoendelea za kushughulikia unyanyasaji wa mtandaoni unaowalenga waandishi wa habari, hasa wanawake.
Mkurugenzi wa Maendeleo ya Habari na Utawala katika Tume ya Habari ya Zimbabwe (ZMC), Nyaradzo Hazangwi, alisema Zimbabwe imeshirikiana na WAN-IFRA Women in News kutengeneza mwongozo wa sera ya unyanyasaji wa kijinsia kwa ajili ya tasnia ya habari. “Hili halikufanyika milango ikiwa imefungwa. Tulifanya kazi pamoja na Tume ya Jinsia ya Zimbabwe, ambayo ina mamlaka ya kushughulikia masuala ya ukatili wa kijinsia,” alisema.
Bi. Hazangwi alisema vyombo vyote vya habari nchini Zimbabwe vimeagizwa kutekeleza sera za ndani dhidi ya unyanyasaji wa kijinsia, akiongeza kuwa mwongozo huo pia utakuwa chombo cha kusimamia viwango wakati wa mchakato wa utoaji leseni na ithibati. “Tume inachukua hatua ya kuifanya sera ya unyanyasaji wa kijinsia kuwa moja ya nyaraka za lazima zinazohitajika wakati wa usajili,” alisema.
Alibainisha zaidi kuwa utekelezaji na usimamizi utahusisha wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Wizara ya Habari, Utangazaji na Huduma za Mawasiliano, Tume ya Habari ya Zimbabwe, na Tume ya Jinsia ya Zimbabwe.
Mjadala huo pia ulihusisha wawakilishi kutoka mashirika ya habari ya kikanda na ya wanawake, akiwemo Mwenyekiti wa Chama cha Wanahabari Wanawake nchini Zambia (ZAMWA) na mwanachama wa Shirika la Kimataifa la Wanawake katika Redio na Televisheni, Josephine Karan, aliyeunganishwa kwa njia ya mtandao, Katibu wa ZAMWA Mwazi Sakala, na mjadala huo uliongozwa na William Oloo.
Bi. Sakala alishirikisha uzoefu wa kikanda na wa kimaisha wa wanahabari wanawake, akiangazia jinsi unyanyasaji, vitisho, na shinikizo za mahali pa kazi vinavyoendelea kuathiri utoaji wa taarifa na maendeleo ya kikazi katika tasnia ya habari. Alisema tasnia ya habari nchini Zambia imekua kwa kiasi kikubwa, ikiwa na zaidi ya vyombo vya habari 200 vilivyosajiliwa katika redio, televisheni, magazeti, na mitandao.
“Mwelekeo katika vyumba vingi vya habari ni kwamba wanawake ni wengi kuliko wanaume, lakini kwa bahati mbaya wengi wanafanya kazi kama wafanyakazi wa kujitolea na mara chache hupandishwa vyeo kuwa wafanyakazi wa kudumu au kushika nafasi za usimamizi,” alisema Bi. Sakala. Alibainisha kuwa ingawa Zambia imepiga hatua katika kuongeza ushiriki wa wanawake katika vyombo vya habari, vikwazo vya kimfumo na kitamaduni vinaendelea kuwaathiri wanahabari wanawake.
“Unyanyasaji wa kijinsia na vitisho mahali pa kazi na nyanjani vinaendelea kuwaathiri waandishi wa habari wengi chipukizi,” alisema. Hata hivyo, Bi. Sakala alitambua mchango wa programu za Women in News nchini Zambia, akisema kuwa mipango ya mafunzo imesaidia kuchochea uundaji wa sera za unyanyasaji wa kijinsia na kuongeza uelewa juu ya ukiukwaji wa kijinsia katika sekta ya habari. “Tuna matumaini kuwa mafunzo zaidi yanaweza kufanyika ili kuhakikisha kuwa sauti za wanawake zinasikika,” alisema.
