Seif Gracien Hasingizwimana/Kigali,Rwanda,
Katika Rwanda ya zamani, imani zilifanywa kupitia matambiko ya kimila, ambapo kulikuwa na kuomba Ryangombe, kutambika (guterekera), zikilenga utakatifu pamoja na mambo mengine yaliyofanywa kabla ya ujio wa wazungu.
Wazungu walipofika tu nchini Rwanda, waliingiza misingi ya imani zao kwa Wanyarwanda. Wakati huo dini na makanisa hazikuwa nyingi sana, lakini katika miaka zaidi ya 16 iliyopita zimeongezeka kwa kiasi kikubwa. Tangu miaka ya zamani, dini na viongozi wazo walichukuliwa kama walezi wa Wakristo katika njia ya kuelekea kwenye utakatifu wa kweli, jambo lililofanya waonekane kama watakatifu wasioweza kufanya uovu wowote ule.
Katika nyakati hizi, baadhi ya dini zimeibuka na migogoro inayotokana na ubinafsi na kujilundikia mali, hali inayofanya Wakristo kuzichukulia kama zenye lengo la kuwanyonya uwezo wao, badala ya kuwaongoza katika njia iliyonyooka na ya kweli.
Ntagengwa Omar, Mnyarwanda anayeishi barani Ulaya katika nchi ya Ubelgiji, anasema kuwa Sacre (Utakatifu) ni maisha ya dini na kwamba inaweza pia kuwa katika vitu tofauti.
Anasema: “Unaweza kusema kuwa mti huu ni Sacre au ule mto ni Sacre. Hili basi, ukirudi kwenye matatizo ya dini wakati kunapokuwa na Sacre, watu lazima wakubaliane jinsi ya kuishi nayo kwa sababu inatoa maagizo, inaweka miongozo, na ina mambo inayokataza na inayofundisha.”
Ntagengwa Omar anasema kuwa Sacre ndicho kitu ambacho waumini wa dini wanashirikiana, na ndicho kinachowapa mwongozo wa kufuata. Anasema: “Kwa hiyo huwei kupotosha mwongozo wangu, wako na wa mwingine ili mambo yaende. Badala yake, tatizo lililopo katika dini si kuwepo kwa dini zenyewe, bali ni dini kupoteza dhana ya Sacre na kufuata desturi.”
Anaendelea kusisitiza akisema: “Desturi, maneno yanapozidi hadithi na alama, ni vitu vinavyosema maneno hayo na kuonyesha Sacre, na kuonyesha sura yake halisi. Kama vile tunapotaja nchi tunataja bendera, lakini katika kuishimu tunaelewa kuwa inawakilisha nchi, na hilo ndilo linaloipa thamani. Jambo lingine ya mwisho ni desturi hizo. Desturi hizo zinaeleza nchi hiyo ambayo haipo hapo kimwili. Ni kuzifanyia hapo hapo ukielezea nchi. Dini yenyewe si tatizo, bali tatizo lililopo katika dini za leo ni kudanganyika na kufuata desturi badala ya kufuata mawazo.”
Ntagengwa Omar anaendelea kusema kuwa wazo ni zuri, lakini watu walijenga matambiko ya kufanya desturi, wakaweka na alama zake kama muundo wa kanuni zilizopo katika imani ili ziingie katika vitendo. Hapa anatolea mfano wa Mauaji ya Kimbari dhidi ya Watutsi ya mwaka 1994, akisema: “Mauaji ya kimbari yalipangwa kwa pamoja na kutekelezwa, lakini pia watu waliua na bado wakaenda kusali misikitini, wakachukua lile neno la Mungu wakalisema pia kanisani. Hii ina maana kwamba tupo katika desturi tofauti na lile wazo la upendo ambalo tunajenga juu yake, kwa sababu hapo ndipo penye tatizo. Tunataka kuona dini ndani ya mtu badala ya kumwona kupitia matendo yake.”
Anasema: “Hata kwetu sisi Waislamu hutokea ukakuta mtu fulani anasemwa kuwa ni mshika dini, anasali, lakini anaweza kutoka hapo akamaliza watu, akaiba au baada ya kusali akafanya na mambo mengine. Hii ina maana kwamba maisha yetu, kwa sababu desturi ndizo zinazoonekana, ndizo tulizozigeuza kuwa dini. Ubaya katika dini ni kufuata matambiko na kuacha mawazo mema.”
Ntagengwa Omar anaendelea kusema kuwa dini zenyewe si mbaya, lakini zinasababisha tatizo la kile ambacho wengine wanaita nguvu za juu au kuwa wazo linalotuongoza na kutupa mwongozo. Anasema: “Watu wamemtawaza Mungu, wamemtelekeza na kuingia kwenye matambiko. Ndiyo maana utasikia wakisema kuwa mtu fulani ni mshika dini mzuri. Ukimwuliza anakoriona hilo anakujibu kuwa anahudhuria maombi, anaimba sana huku akitazama juu, kumbe anaweza kukuchoma kisu mgongoni. Mfano ni vita vinavyotokea ndani ya dini zenyewe. Hata hivyo, wanapokuwa wakisali wanakuwa wamehumurizwa, wametazama juu.”
Anatolea mfano wa Waanglikana, akisema kuwa dini hii ilianzishwa katika mwaka wa 1517, ambapo baada ya kuanzishwa kwake, wale walioitwa Wakatoliki waliua Waprotestanti katika vita vilivyoanza mwaka 1525 nchini Ufaransa hadi kufikia mwaka wa 1610, wakipigana na kuua Waprotestanti, ukajiuliza ni kwa nini waliwaua ikakushinda kuelewa. Anasema: “Mfano ninaoweza kukupa ni kwamba hao walioua walikuwa wakienda kwenye misa, wakatoka huko wakiwa pamoja na Padri, wakaenda kutafuta wake za Waprotestanti waliozikwa wakawatabua (wakafukua makaburi yao) na kubaka miili yao, na huku inasemekana kuwa walikuwa wametoka kanisani wakiongozwa na Padri.”
Hili na kwa Waislamu naweza kukuonyesha, na hata katika mila. Anasema: “Katika mila tunasikia kuwa Musinga alikuwa mtu wa kustaajabisha, lakini je, unajua watu wa upande wa Musinga waliouana na wale wa upande wa Mutara? Kwani hiyo mila iliwakataza kuuana? Tunapoangalia vita vya akina Gatarabuhura na Gahindiro, wote walikuwa katika mila moja. Kwa hiyo watu mnapaswa kuwa waangalifu. Hakuna mambo ya kusikia kuwa dini hii ndiyo ya kweli, ile si ya kweli, mambo hayo yaacheni kwa sababu dini zote ukiingia ndani utakuta zina matatizo yaleyale. Sisemi kuhusu Wakristo tu kwa sababu hata Waislamu kila mara wamo kwenye vita vya kupambana wao kwa wao.”
Omar Ntagengwa anazungumzia pia dini ya Washia, ambapo anasema kuwa ilitokana na wakati Wasuni walipokuwa wakiongozwa na mtu aliyeitwa Mwawiya katika mwaka wa 1680, ambapo walimuua mjukuu wa Mtume wa Mungu Muhamadi. Anasema: “Leo hii ikitajwa Muhamadi (SAW), ina maana amani na baraka ziwe juu yake. Ukikosea ukasema kuwa haiwezekani, utatengwa. Lakini wale aliokuwa nao walimuua mjukuu sake, wakawaua watoto wake. Muntu akikuambia unaona kama ni michezo, unaona kama ni kitu chepesi. Baada ya kumuua huko Karbala ndipo palipoanzishwa mara moja dini ya Washia. Hili basi ni janga linaloanzisha dini kisha kukatokea watu wanaoiamini.”
Anasema: “Dini ni nini? Ni Opinion de Partage, ambayo ina maana ya mawazo yanayoshirikishwa. Wanatuambia na sisi tunakubali mara moja, tukipata nguvu inaendelea. Nguvu doomed zinatoka kwenye utawala wa kisiasa. Isipokuwa huo, hakuna dini hata moja duniani isiyotokana na wazo fulani.”
Omar Ntagengwa anaendelea kuzungumzia pia migogoro iliyopo ndani ya dini, ambapo anasema kuwa kila mmoja anaamini kuwa dini anayosali ndiyo ya kweli na kwamba ukweli uko pamoja naye, na yule asiyekuwa pamoja naye yuko katika upotovu. Anasema: “Tatizo basi liko wapi? Liko kwenye kile ulichoambiwa, nawe ukaona kuwa unapaswa kuwaambia watu kwa wema au kwa ubaya. Anapokutendea vibaya katika dini hatambui kuwa amekutendea vibaya, bali anaona kuwa amekutendea mema kwa sababu anatangaza ukweli halisi na unaotoka kwa Mungu.”
Anasema: “Ni nani basi asiyetaka kutangaza ukweli utaoao kwa Mungu ili kuokoa watu, kuokoa wanaopotea? Ndiyo maana utasikia wakisema ‘Njooni mfuate njia ya uzima mpone.’ Mimi jinsi ninavyoelewa mambo ndio ukweli pekee. Mwislamu anakuambia kuwa dini inayokubalika ni Uislamu, asiyesali humo amehukumiwa na amepotea. Wakatoliki nao wanakuambia kuwa nje ya Kanisa hakuna wokovu. Waprotestanti nao wakisema ‘nilipata wokovu’, ikiwa na maana kuwa nimepona. Wokovu huo unapoupata, unaona kuwa asiyeupata hajapona ndiyo maana unashinda ukizunguka milimani ukisema ‘gemane muokoke’, na kumbe kuokoka kuko mfukoni mwa kila mmoja.”
Tangu Rwanda ipate uhuru katika mwaka wa 1962 hadi mwaka wa 2012, nchini humo kulikuwa na dini na makanisa yasiyozidi 180. Baada ya kuwekwa kwa utaratibu wa kuyasajili, yaliongezeka kwa wingi sana, ambapo katika mwaka wa 2016 yalifikia 1,500, haya yakiwa ni yale yaliyosajiliwa kwa njia inayojulikana, wakati kukiwa na mengine mengi ambayo hayajawahi kujisajili katika RGB.
Katika mwaka huo, Jiji la Kigali pekee lilikuwa na dini 685, ambapo katika Nyarugenge kulikuwa na 184, Gasabo 289 na Kicukiro 212.
Katika mwaka wa 2024 ndipo RGB ilifanya ukaguzi katika makanisa zaidi ya elfu 13, ukaguzi uliosababisha angalau 59.3% ya makanisa haya kufungwa kwa sababu hazikukidhi vigezo vilivyohitajika. Wakati huo huo, RGB ilitangaza kuwa ukaguzi uliofanywa mnamo Februari 2025 ulisababisha dini na makanisa 20 kunyang’anywa haki ya gukorera (kufanyia kazi) nchini Rwanda.
